790 dolayı – 1100
Jarllar, çiftçiler ve köleler
Edda şiiri Rígsþula, 14. yüzyıldan kalma Codex Wormianus’ta korunur ve tanrı Ríg’in Thræll, Karl ve Jarl adlı üç oğlunu anlatır. Bu üç oğul kölelerin, özgür çiftçilerin ve soyluların atalarıdır. Araştırmacılar şiiri 10. ile 13. yüzyıllar arasında farklı tarihlere yerleştirir. Yasalar ve mezarlar da aynı üç tabakayı, aralarındaki pek çok kademeyi ve tabakalar arasında belli bir geçişi gösterir.
Lade jarlı Haakon Sigurdsson, Christian Krohg’un 1890’ların sonundan bir çizimiWikimedia Commons, Christian Krohg, Public domain (Håkon jarl.jpg)
Özgür erkeklerin çoğu kendi toprağı, sığırı ve silahı olan, çiftliğini ev halkı ve köleleriyle işleyen çiftçilerdir. Jarllar ve reisler geniş topraklara sahiptir ve maiyetleri için salonlar tutar, Norveç’te Lade jarlları Trøndelag ile Hålogaland’ı yönetir. Lofoten’deki Borg’da 8. yüzyılda genişletilen bir reis evi 83 m uzunluğundadır ve Norveç’te bulunmuş en büyük Viking Çağı yapısıdır. İzlanda’daki Stöng’de Hekla yanardağının külleri, büyük olasılıkla 1104 patlamasında, bir çiftliği ve uzun evini gömer.
Köleler ya köle bir anne babadan doğar, ya borç ya da suç yüzünden köleliğe düşer ya da savaşta esir alınır. Bazı tahminlere göre nüfusun dörtte birini oluştururlar. Efendi kölesini azat edebilir, azat edilen aile iki kuşak boyunca eski efendisine bağlı kalır. 841’de kurulan Dublin 11. yüzyılda Batı Avrupa’nın en büyük köle pazarı olur, Bremen Başpiskoposu Rimbert (ö. 888) de Hedeby’de bir kalabalık Hristiyan esirin götürüldüğünü görür. 10. yüzyılda yaşamış İranlı coğrafyacı İbn Rüste, Rusların Slavlara akın edip esirleri Volga kıyısındaki Bulgar’da ve Hazar topraklarında sattığını yazar.
Erling Skjalgsson kölelerini gündelik işe koşar, Erik Werenskiold’un Snorri Sturluson’un Heimskringla’sı için 1899’da yaptığı bir çizim, Ulusal Müze, OsloWikimedia Commons, Erik Werenskiold, Public domain (Erik Werenskiold - Erling set his Thralls to Daywork - NG.K&H.B.05040 - National Museum of Art, Architecture and Design (cropped).jpg)
Evli özgür bir kadın evi húsfreyja, yani evin hanımı olarak yönetir. İzlanda’nın Grágás’ına ve Norveç’in Gulating ve Frostating yasalarına göre mülk edinebilir, miras alabilir ve kocasından boşanabilir. Uppland’de 1060 ile 1100 arasında oyulan Hillersjö taşı, Gerlög’ün kızı Inga’nın mülkünü nasıl miras aldığını kaydeder. Birka’daki Bj 581 mezarında, 940–950 dolayında bir kılıç, bir balta, iki mızrak ucu, 25 ok ucu, iki at ve bir oyun takımıyla gömülmüş, 30 yaşını geçmiş bir kadın yatar. 2017 tarihli bir DNA çalışması cinsiyetini doğrular, silahların onu bir savaşçı olarak gösterip göstermediği ise tartışmalıdır.
Hjalmar Stolpe’nin kaydettiği haliyle Birka’daki Bj 581 mezarı, kılıç, balta, kalkan göbekleri ve iki atla birlikte, Evald Hansen’in çizimi, 1889’da yayımlandıWikimedia Commons, Evald Hansen, Public domain (Birka, Sweden Viking grave Bj 581 by Hjalmar Stolpe in 1889.jpg)
Kaynaklar
- Rígsþula, in the Codex Wormianus (AM 242 fol).
- P. H. Sawyer, Kings and Vikings: Scandinavia and Europe AD 700–1100 (2002).
- Charlotte Hedenstierna-Jonson and others, “A female Viking warrior confirmed by genomics”, American Journal of Physical Anthropology 164 (2017), pp. 853–860.
Önceki: Vinland, 986 dolayı – 1010Sonraki: Thing ve yasa