870 dolayı – 1014
Orkney ve Adalar, 870 dolayı – 1014
Norse yerleşimciler 8. yüzyılın sonu ile 9. yüzyılın başında Orkney ve Shetland’e gelir, adaların Piktleri de topraklarını onlara kaptırır. Bunun barış içinde mi yoksa zorla mı olduğu tartışmalıdır. Norseler Orkney ve Shetland’e Norðreyjar, yani Kuzey Adaları, Hebridler ile Man’e de Suðreyjar, yani Güney Adaları der.
Orkney’de Pikt ve Norse kalıntıları bulunan, gelgitle karaya bağlanan Birsay Adacığı, cezir sırasındaWikimedia Commons, Matthew Prior, CC BY-SA 4.0 (Brough of Birsay showing causeway.jpg)
13. yüzyılın başında İzlanda’da yazıya geçirilen Orkneyinga destanı, Norveç kralı Güzel Saçlı Harald’ın 875 dolayında Kuzey Adaları’nı aldığını ve bunları bir kontluk olarak Møreli Rognvald’a verdiğini anlatır. Rognvald adaları kardeşi Güçlü Sigurd’a bırakır, 892 dolayına kadar kont olan Sigurd da Kızıl Thorstein ile birlikte İskoçya anakarasında Caithness ve Sutherland’i ele geçirir. Rognvald’ın oğlu ve 895–910 dolayında kont olan Torf-Einarr, Orkney’yi yüzyıllar boyunca yönetecek kontlar soyunu kurar. Bazı tarihçiler Harald’ın seferi öyküsünün iki yüzyıl sonraki Çıplak Bacaklı Magnus’un seferlerinden esinlendiğini düşünür.
14. yüzyıl sonundan bir İzlanda el yazması olan Flateyjarbók’ta Orkneyinga destanının bir bölümü, 1887’den önce basılmış bir tıpkıbasımdanWikimedia Commons, Magnus Þórhallsson, Public domain (Flatey Book, Orkneyinga saga.jpg)
Hebridler ve Man için kaynaklar çoğunlukla İrlanda yıllıkları ve destanlardır. Norseler Man’i büyük olasılıkla 900’e kadar ele geçirmiştir, Dublin kralı Amlaíb Cuarán da 980 ya da 981’de inzivaya çekildiği Iona’da ölür. 986 Noel gecesi Danlar Iona’yı yağmalar, başrahibi ve manastırın on beş yaşlı keşişini öldürür. 987’de Adalar kralı Harald oğlu Gofraid, Man muharebesini kazanır.
Orkney’de Sanday’deki Scar tekne mezarından iki hayvan başlı balina kemiği levha, 875 ile 950 arasında yapılmış, Orkney MüzesiWikimedia Commons, MichaelMaggs, CC BY-SA 4.0 (Scar Plaque, Scar Viking boat burial, Sanday, Orkney.jpg)
980’lerden itibaren kont olan Şişman Sigurd, Orkney, Shetland ve Caithness’i, 990 dolayından itibaren de başına Gilli adlı bir jarl koyduğu Hebridleri elinde tutar. Orkneyinga destanına göre annesi ona, önünde taşındığı orduya zafer, taşıyanına ise ölüm getiren bir kuzgun sancağı diker, Sigurd da bu sancakla Moray’li Findláech’i yener. Destan, 995’te Dublin’den Norveç’e giden Olaf Tryggvason’un Sigurd’u South Walls’ta vaftiz olmaya zorladığını anlatır. Ulster Yıllıkları Sigurd’un 1014’te Clontarf’ta öldüğünü kaydeder, bu Orkney kontluğunun bilinen en eski anılışıdır.
Kaynaklar
- Orkneyinga saga, The History of the Earls of Orkney, translated by Hermann Pálsson and Paul Edwards (1981).
- Barbara E. Crawford, The Northern Earldoms: Orkney and Caithness from AD 870 to 1470 (2013).
- William P. L. Thomson, The New History of Orkney (2008).
Önceki: Ímar, Amlaíb ve Dumbarton, 853–902Sonraki: Dublin’e dönüş, 914–919