800 dolayı – 1100
Tanrılar, tapınaklar ve gemi gömüleri
İskandinavlar pek çok tanrıya tapar. Odin savaşın, şiirin, runların ve ölülerin tanrısıdır, Thor çekiciyle tanrıları ve insanları koruyan gök gürültüsü tanrısıdır, Freyr ise bereketin, barışın ve bol hasadın tanrısıdır. Dinsel ve dünyevi yetke aynı ellerde olduğundan kurbanları, yani blót’u, salonlarında ve açık hava kutsal yerlerinde reisler ve krallar yönetir. Mitlerin çoğu, 13. yüzyılda Hristiyan İzlanda’da yazıya geçirilen Edda şiirlerinde ve Snorri Sturluson’un Edda’sında yaşar.
Genellikle çekicini tutan Thor olarak yorumlanan, 1000 dolaylarından Eyrarland bronz figürü, İzlanda Ulusal Müzesi, ReykjavíkWikimedia Commons, Wolfgang Sauber, CC BY-SA 3.0 (Reykjavik - Thor-Figur 1.jpg)
1070 dolaylarında yazan Bremenli Adam, Uppsala’da Thor, Wodan ve Fricco heykellerinin bulunduğu bir tapınağı anlatır. Ona göre burada dokuz yılda bir insanlar, köpekler ve atlar kurban edilip kutsal bir koruya asılır. Gamla Uppsala’daki kazılar kral höyüklerini ve büyük bir salonu ortaya çıkarır, ancak anlattığı ölçekte bir tapınağa rastlanmaz, bazı araştırmacılar da anlatısını Kitab-ı Mukaddes’in ve döneminin kilise siyasetinin biçimlendirdiğini düşünür. Merseburglu Thietmar, Lejre’de dokuz yılda bir yapılan kurbanlardan söz eder, buradaki kazılar 50–60 m uzunluğunda salonlar ve 900 dolaylarında yapılmış, tahtta oturan, belki Odin’i gösteren gümüş bir figür çıkarır. Sjælland’daki Tissø’de ve Skåne’deki Uppåkra’da büyük toprak sahiplerinin salonlarının yanında tapınma yapıları bulunur, Trøndelag’daki Mære’de de bir tapınağın kalıntıları ortaçağ kilisesinin altında yatar.
Yüksek mevkideki erkekler ve kadınlar eşyaları ve hayvanlarıyla birlikte gemilere gömülür. Vestfold’daki Oseberg höyüğü 834 sonbaharında yığılır ve 21,6 m’lik bir gemide yatan iki kadını, oymalı bir arabayı, dört kızağı, 14 atı, bir öküzü ve üç köpeği barındırır. 900 dolaylarında 40–50 yaşlarında bir adam için yığılan Gokstad höyüğünde 23,8 m’lik bir gemiyle birlikte 12 at, altı köpek ve bir tavus kuşu bulunur. Danimarka’da bilinen tek Viking gemi gömüsü olan Fyn’deki Ladby’de, 10. yüzyıl başlarından bir reis on bir atı ve köpekleriyle yatar.
Tønsberg yakınındaki Oseberg höyüğünün 21 Temmuz 1904’teki kazısı, Kültür Tarihi Müzesi, Oslo ÜniversitesiWikimedia Commons, Kulturhistorisk museum, UiO, CC BY-SA 4.0 (CfO0022 Oseberg utgraving 1904-07-21 Osebergskipet utgravning (Oseberg ship excavation 1904. Kulturhistorisk museum UiO Oslo, Norway. License CC BY-SA 4.0).jpg)
Kuzey ülkelerinden ve İngiltere’den Baltık’a ve Rusya’ya kadar Thor’un çekici biçiminde 1.000 kadar küçük kolye bulunur, bunlar belki Hristiyan haçına bir karşılık olarak yaygınlaşır. Ansgar’ın misyonu 829’da Birka’ya ulaşır, Harald Blåtand Jelling’deki taşının da kaydettiği gibi 965 dolayında Danları Hristiyanlaştırır, İzlanda da 1000 yılında Althing’de Hristiyanlığı kabul eder. Öland’daki Kvinneby’den 11. yüzyıla ait bakır bir muska hâlâ Thor’u ve çekicini yardıma çağırır, sagaların anlatımına göre Uppsala’daki kurbanlara da 1080’lerde Kral Yaşlı Inge son verir.
Skåne’den telkâri süslemeli gümüş Thor çekici kolyesi, İsveç Tarih Müzesi, StockholmWikimedia Commons, Ola Myrin, Statens historiska museum, CC BY 4.0 (Claes Kurck Skåne hammer - HST DIG55488 original.jpg)
Kaynaklar
- Adam of Bremen, Gesta Hammaburgensis ecclesiae pontificum, book 4.
- Rudolf Simek, Dictionary of Northern Mythology, translated by Angela Hall (2007).
- Niels Bonde and Arne Emil Christensen, “Dendrochronological dating of the Viking Age ship burials at Oseberg, Gokstad and Tune, Norway” (1993), pp. 575–583.
Önceki: Thing ve yasaSonraki: Gümüş ve ticaret