201–150 TCN
Masinissa và Cato
Hiệp ước năm 201 TCN để lại cho Carthage đất đai ở châu Phi nhưng cấm Carthage gây chiến khi không được La Mã cho phép. Masinissa, đồng minh của La Mã, thống nhất người Numidia thành một vương quốc ở phía tây Carthage với kinh đô là Cirta. Trong năm mươi năm tiếp theo, ông chiếm dần từng phần lãnh thổ Carthage: đến năm 158 TCN là vùng bờ biển Emporia đến tận Lepcis Magna, và năm 152 TCN là Đại Bình nguyên. Mỗi lần Carthage khiếu nại lên La Mã, La Mã đều ủng hộ Masinissa.
Đồng tiền đồng của Masinissa có chân dung ông và một con voi, Bảo tàng CirtaWikimedia Commons, BnF, CC0 (Massinissa musée de Cirta.jpg)
Carthage thịnh vượng nhờ buôn bán và nông nghiệp và trả khoản bồi thường cuối cùng vào năm 151 TCN. Một phái đoàn La Mã có Cato Già đến thăm thành phố năm 153 hoặc 152 TCN để giải quyết một vụ tranh chấp với Masinissa, và Cato kinh ngạc trước sự giàu có của nó. Theo Plutarch, từ đó ông kết thúc mọi bài phát biểu ở Viện Nguyên lão bằng ý kiến rằng Carthage không nên tồn tại nữa. Câu nói ngày nay được biết đến là “Carthago delenda est”, Carthage phải bị huỷ diệt.
Lăng mộ hình tháp của hoàng gia ở El Khroub gần Cirta, thường được cho là của MasinissaWikimedia Commons, Yelles, CC BY-SA 3.0 (Massinissa el khroub.JPG)
Đầu tượng cẩm thạch gọi là Quý tộc Torlonia, thường được coi là chân dung của Cato GiàWikimedia Commons, Public domain (Marco Porcio Caton Major.jpg)
Năm 151 TCN, Carthage lập một đạo quân dưới quyền một vị tướng tên là Hasdrubal và đánh Masinissa mà không được La Mã đồng ý. Đạo quân bị đánh bại tại Oroscopa và đầu hàng, và người Numidia giết nhiều tù binh. La Mã coi cuộc chiến là hành động vi phạm hiệp ước và chuẩn bị một cuộc viễn chinh sang châu Phi.
Nguồn
- Appian, The Punic Wars.
- Plutarch, Life of Cato the Elder.
- Adrian Goldsworthy, The Fall of Carthage (2006).
Trước: Hannibal lưu vongTiếp: La Mã đổ bộ tại Utica