۲۰۳ تا ۲۰۲ پیش از میلاد
بازگشت هانیبال به آفریقا
هانیبال که سنای کارتاژ او را فراخوانده است، پس از پانزده سال ایتالیا را ترک می‌کند. چون کشتی کم دارد، اسب اندکی با خود می‌برد و بسیاری از سربازان تازه‌وارد را بر جا می‌گذارد. از کروتون بادبان می‌کشد و با ۱۵ تا ۲۰ هزار کهنه‌سرباز در لپتیس پاروا، حدود ۱۴۰ کیلومتر در جنوب کارتاژ، پیاده می‌شود و در هادرومتوم ارتشی تازه گرد می‌آورد. ارتش ماگو نیز از شمال ایتالیا بازمی‌گردد، هرچند ماگو در سفر دریایی بر اثر زخم‌هایش می‌میرد.
سنای روم پیش‌نویس صلحی را تصویب کرده است، اما با بازگشت هانیبال، کارتاژ آن را نمی‌پذیرد. اسکیپیو شهرهای پس‌کرانه را یکی پس از دیگری به یورش می‌گیرد و مردمشان را به بردگی می‌فروشد. هانیبال منتظر ۲ هزار سواره‌نظام نومیدیایی می‌ماند، سپس پنج روز به درون خشکی راه می‌پیماید و نزدیک زاما، در ۳ کیلومتری رومی‌ها، اردو می‌زند. ماسینیسا درست به‌موقع با ۶ هزار پیاده‌نظام و ۴ هزار سواره‌نظام نومیدیایی به اسکیپیو می‌رسد.
دیدار اسکیپیو و هانیبال پیش از نبرد، گراوور، ۱۷۹۶Wikimedia Commons, Rijksmuseum, CC0 (Ontmoeting tussen Scipio en Hannibal, RP-P-1905-2155.jpg)
پولیبیوس و لیویوس از دیداری میان دو فرمانده پیش از نبرد، تنها با حضور مترجمان، سخن می‌گویند. هانیبال صلح پیشنهاد می‌کند، به این شرط که کارتاژ از هر ادعایی بر سیسیل، ساردینیا و ایبری چشم بپوشد، و اسکیپیو نمی‌پذیرد.
منابع
- Polybius, Histories, book 15, 1 to 8.
- Livy, History of Rome, book 30, 19 to 31.
- Adrian Goldsworthy, The Fall of Carthage (2006).
قبلی: سوفاکس و سوفونیسبابعدی: آرایش ارتش‌ها