اکتبر ۲۰۲ پیش از میلاد
آرایش ارتش‌ها
اسکیپیو لژیون‌هایش را در سه صفشان می‌آراید، اما هر مانیپول پرینکیپس‌ها را به جای آرایش شطرنجی همیشگی درست پشت یک مانیپول هاستاتی می‌گذارد. این کار راهروهایی باز در سراسر ارتش پدید می‌آورد، و ولیت‌ها در آنها می‌ایستند. ۴ هزار سوار نومیدیایی ماسینیسا جناح راست را نگه می‌دارند، و لایلیوس با ۱٬۵۰۰ سوار رومی و ایتالیایی جناح چپ را. تاریخ‌نگاران امروز معمولاً شمار رومی‌ها را ۲۹ یا ۳۰ هزار مرد می‌دانند.
نبرد زاما، فرش دیواری گوبلن که بر پایهٔ طرح‌های جولیو رومانو برای لویی چهاردهم بافته شد، ۱۶۸۶ تا ۱۶۸۹، موزهٔ لوورWikimedia Commons, Tangopaso, Public domain (La bataille de Zama (Tapisserie, Louvre, OA 5394).jpg)
هانیبال ۸۰ فیلش را در پیشاپیش، با فاصلهٔ حدود ۳۰ متر از هم، می‌گذارد. پشت سر آنها صف نخستی از ۱۲ هزار مزدور، لیگوری‌ها، گُل‌ها، فلاخن‌اندازان بالئاری و مورها، که بسیاری از آنان از ارتش ماگو هستند، می‌ایستد، و صف دومی از سربازان بسیج‌شدهٔ کارتاژی و آفریقایی. کهنه‌سربازانش از ایتالیا صف سومی را حدود ۲۰۰ متر عقب‌تر می‌سازند. سواره‌نظام نومیدیایی او در چپ رو به ماسینیسا و سواره‌نظام کارتاژی‌اش در راست رو به لایلیوس است. پولیبیوس شمار مردان او را حدود ۴۰ هزار تن، که ۴ هزار تن از آنان سواره‌اند، می‌گوید.
منابع
- Polybius, Histories, book 15, 9 to 11.
- Livy, History of Rome, book 30, 32 to 33.
- John Lazenby, Hannibal’s War (1978).
قبلی: بازگشت هانیبال به آفریقابعدی: فیل‌ها و سواره‌نظام