1324 – 1387
Bey, vezir ve kadı
Bey ülkeyi hane halkı ve akrabalarıyla yönetir. Orhan’ın Mekece için düzenlediği 1324 tarihli vakfiye Selçuklu divan üslubuyla Farsça yazılmıştır ve günümüze ulaşan en eski Osmanlı belgesidir. Tarihli en eski Osmanlı gümüş sikkesi, Orhan adına bir akçe, Hicri 727’de, yani 1326–1327’de Bursa’da basılır. Bursa kalesindeki 1337 tarihli bir kitabe Orhan’ı sultan ve gaziler sultanının oğlu gazi diye anar, İbn Battûta da onun yüze yakın kalesi olduğunu ve bunları sırayla dolaştığını yazar.
Orhan’ın gümüş akçesiWikimedia Commons, unknown author, Public domain (Orhan Gazi Akçe.jpg)
Osmanlı geleneğine göre Orhan’ın kardeşi Alâeddin ona sikke, devlet adamlarının kıyafeti ve ordu konusunda öğüt verir. İlk vezirler ilmiye sınıfından gelir. Sivrihisar yakınlarından bir âlim olan Çandarlı Kara Halil Bilecik, İznik ve Bursa’da kadılık yapar. Murad onu ilk kazasker, yani ordu kadısı, sonra da 1364’te ya da 1372’de vezir yapar ve Kara Halil 1387’deki ölümüne kadar bu görevde kalır.
İznik’te Çandarlı Kara Halil ile oğlu Ali Paşa’nın kabirleriWikimedia Commons, Acar54, CC BY-SA 4.0 (Çandarlılar2.JPG)
Her kasabanın şeriata göre yargılayan ve çarşıyı da gözeten bir kadısı vardır, geleneğe göre ilki Osman’ın Karacahisar’a atadığı Dursun Fakih’tir. Atlılar savaşta hizmet karşılığında köylerin gelirini alır, bu dirliğe sonradan tımar denir. Bu düzen 14. yüzyılda biçimlenir ve 15. yüzyıldan itibaren deftere geçirilir, o dönemde tımar sahiplerinin bir kısmı eski Bizans ailelerinden gelen Hristiyanlardır. İlk Osmanlılar halktan az vergi alır.
Kaynaklar
- Halil İnalcık, The Ottoman Empire: The Classical Age, 1300–1600 (1973).
- Şevket Pamuk, A Monetary History of the Ottoman Empire (2000).
- İsmail Hakkı Uzunçarşılı, Çandarlı Vezir Ailesi (1974).
- Heath W. Lowry, The Nature of the Early Ottoman State (2003).
Önceki: Gaziler, dervişler ve ahilerSonraki: Yaya, müsellem, akıncı ve yeniçeriler