y. 1300 – 1360’lar
Gaziler, dervişler ve ahiler
Osmanlı tarihçileri Osman’ın ve Orhan’ın savaşçılarını gazi ya da alp diye anar. Bunlar uçta yaşayan, ganimet ve şan için Bizans topraklarına akın eden atlılardır. 15. yüzyılın sonunda yazan Âşıkpaşazâde Anadolu Türkleri arasında dört zümre sayar: gaziler, ahiler, gezgin dervişler olan abdallar ve bacılar. Paul Wittek 1938’de Osmanlı devletini Hristiyanlara karşı kutsal savaşın, gazanın kurduğunu ileri sürdü. 1980’lerden bu yana tarihçilerin çoğu bu görüşü kabul etmez, çünkü ilk Osmanlılar Müslüman komşularıyla da savaşır, Hristiyanları hizmetlerine alır ve gaza sözünü her türlü akın için kullanır.
Bilecik’te Şeyh Edebali’nin türbesiWikimedia Commons, Samet Berber, CC BY-SA 4.0 (Bilecik - Şeyh Edebali türbesi.jpg)
Geleneğe göre Osman İnegöl’ü Turgut Alp’e verir, Orhan’ın komutanları da aldıkları toprakları ellerinde tutar: Kocaeli, Kandıra’da gömülü olan Akça Koca’nın ilidir, Konuralp adını Konur Alp’ten alır, Aydos da Abdurrahman Gazi’nindir. Dervişler savaşçıların arasına yerleşir. Şeyh Edebali’nin zaviyesi Bilecik’tedir, geyiğe bindiği anlatılan Geyikli Baba ise Bursa Kuşatması’na katılır ve Orhan’dan Uludağ eteğindeki Babasultan’da bir zaviye yeri alır. Osmanlı tarihçileri Orhan döneminin başka dervişlerini de anar, bunlardan Abdal Musa’nın güneyde Elmalı’daki zaviyesi sonradan Bektaşi tarikatının önemli bir merkezi olur.
Uludağ eteklerindeki Babasultan’da Geyikli Baba’nın türbesiWikimedia Commons, İsosfer, CC BY-SA 4.0 (Geyikli Baba Türbesi 2.jpg)
Ahiler, her birinin başında ahi denen bir usta bulunan, zaviyeler tutan ve yolculara yemek veren esnaf ve zanaatkâr birlikleridir. İbn Battûta 1330’ların başında Anadolu’yu dolaşır ve 25’ten fazla kasabada ahi zaviyelerinde kalır. Bursa’yı ve Orhan’ın yeni aldığı İznik’i görür, Mudurnu ve Bolu üzerinden Kastamonu’ya doğru yoluna devam eder. Ankara gibi bir beyi olmayan şehirlerde düzeni ahiler sağlar.
Kaynaklar
- Aşıkpaşazade, Tevârîh-i Âl-i Osmân (late 15th century).
- Ibn Battuta, The Travels of Ibn Battuta, A.D. 1325–1354, translated by H. A. R. Gibb, vol. 2 (1962).
- Paul Wittek, The Rise of the Ottoman Empire (1938).
- Cemal Kafadar, Between Two Worlds: The Construction of the Ottoman State (1995).
Önceki: Süleyman Trakya’da, 1355–1357Sonraki: Bey, vezir ve kadı