1453 – 1481
İstanbul’un yeniden kuruluşu, 1453–1481
Mehmed İstanbul’u başkenti yapar, Osmanlılar kente Kostantiniyye ve İstanbul der. Günümüz tahminlerine göre fetih sırasında kentte 30.000 ile 40.000 arasında insan yaşar. Mehmed bütün ülkesinden Müslümanların, Hristiyanların ve Yahudilerin kente yerleşmesini emreder, fetihlerinden sonra da insanları zorla kente getirir: 1461’de Trabzon’dan, 1468’den sonra Karaman’daki Konya, Larende ve Aksaray’dan, 1475’te Kefe’den. Galata’nın Rumları ve Cenevizlileri evlerini geri alır, Gennadios Ocak 1454’te Ortodoksların patriği olur ve birkaç yıl sonra makamını Pammakaristos Kilisesi’ne taşır, Moşe Kapsali de hahambaşı olur.
Giovanni Andrea Vavassore’nin, şehrin Mehmed dönemindeki bir görünümüne dayanan 1535 dolaylarından ağaç baskısında KonstantinopolisWikimedia Commons, Giovanni Andrea Vavassore, Public domain (Giovanni Andreas Vavassore, Byzantivm sive Costantineopolis.jpg)
Mehmed ilk sarayını Theodosius Forumu’nun bulunduğu yerde yaptırır, bu saray sonradan Eski Saray diye anılır, Ayasofya’yı da kentin büyük camisi yapar. 1455–1461 yıllarında kumaş ve mücevher ticareti için bir bedesten yaptırır, sonraki Kapalıçarşı’nın çekirdeği olan bu yapının gelirini Ayasofya’ya bağlar. 1458’de Altınkapı’nın çevresine yapılan yedi kuleli Yedikule hazine olur, aynı yıl Peygamber Muhammed’in sahabesi Ebu Eyyub el-Ensari’nin yeni bulunan mezarının yanında Eyüp’te bir cami yapılır.
Melchior Lorck’un 1559 tarihli İstanbul panoramasında Fatih Camii ve medreseleriWikimedia Commons, Melchior Lorck, Public domain (Fatihcomplex.jpg)
Mehmed 1459’dan başlayarak eski Byzantion’un akropolisinin bulunduğu burunda Yeni Saray’ı, bugünkü Topkapı Sarayı’nı yaptırır, dış bahçesindeki Çinili Köşk 1472, ana kapısı 1478 tarihlidir. 1463–1470 yıllarında mimar Atik Sinan Havariyun Kilisesi’nin yerinde Fatih Camii’ni yapar, çevresinde sekiz medrese, bir darüşşifa, bir kütüphane, bir imaret, bir kervansaray, bir hamam ve 280 dükkân yer alır. 1477’deki sayım kentte 14.803 hane bulur: 8.951’i Müslüman, 3.151’i Rum Ortodoks, 1.647’si Yahudi ve 372’si Ermeni hanesidir, 384 Ermeni ve Rum hanesi Karaman’dan, 267 hane Kefe’den gelmiştir, 31 hane de Çingenedir. Galata’da da 1.521 hane daha vardır.
Topkapı Sarayı’nın dış bahçesinde 1472 tarihli Çinili KöşkWikimedia Commons, Mustafa-trit20, CC BY-SA 4.0 (Tiled Kiosk exterior, Istanbul Archaeology Museum.jpg)
Kaynaklar
- Michael Kritovoulos, History of Mehmed the Conqueror (about 1467).
- Tursun Beg, Tarih-i Ebü’l-Feth (about 1490).
- Halil İnalcık, “The Policy of Mehmed II toward the Greek Population of Istanbul and the Byzantine Buildings of the City”, Dumbarton Oaks Papers 23/24 (1969–1970).
- Franz Babinger, Mehmed the Conqueror and His Time (1978).
- Gülru Necipoğlu, Architecture, Ceremonial, and Power: The Topkapı Palace in the Fifteenth and Sixteenth Centuries (1991).
- Doğan Kuban, Istanbul: An Urban History (1996).
Önceki: Venedik barışı, 1479Sonraki: Padişahın kanunu