Padişahın kanunu

1453 – 1481

Mehmed 1477–1481 yılları arasında devlet için bir yasa kitabı, bir kanunname çıkarır, bu kanunname ilk kez başlıca görevlileri görevleri, maaşları, rütbe sıraları ve cezalarıyla birlikte sayar: sadrazam ve vezirler, kazaskerler, defterdarlar ve divanın yazı işlerini yöneten, padişahın buyruklarına tuğrasını çeken nişancı. Bir maddesi tahta çıkan şehzadenin “nizam-ı âlem için” kardeşlerini öldürmesine izin verir, ulema da bunu onaylar. Mehmed yeni sarayının duvarları ardında halktan uzak yaşar, ordulara vezirleri komuta eder ve elçileri de onlar karşılar. 1477–1478’de ilk Osmanlı altın sikkesi olan sultaniyi bastırır, gümüş akçeyi de birkaç kez daha az gümüşle yeniden bastırır.

II. Mehmed’in tuğralı 1459 tarihli bir fermanıWikimedia Commons, unknown scribe, Public domain (Unknown scribe - Ferman (imperial decree) of Sultan Mehmed II (r. 1451-1481) - Google Art Project.jpg)

Mehmed, 1453’te Çandarlı Halil Paşa’yı öldürttükten sonra sadrazamlarını devşirmeyle, Hristiyan çocuklarının padişahın hizmeti için toplanmasıyla yetişen adamlardan seçer. Novobırda’da Bizans’ın Angelos ailesinin bir kolunda doğan Mahmud Paşa bu görevde 1456–1466 ve 1472–1474 yıllarında, bir Rum olan Rum Mehmed Paşa 1466–1469 yıllarında, Gedik Ahmed Paşa da 1474’ten başlayarak bulunur, Mahmud Paşa ile Rum Mehmed Paşa 1474’te öldürülür. 1476’da ya da 1477’de sadrazam olan Karamani Mehmed Paşa ise Konyalı bir Türk ve bir âlimdir, nişancıyken kanunname üzerinde de çalışmıştır.

İstanbul’da 1460’larda yapılan Mahmud Paşa CamiiWikimedia Commons, A.Savin, FAL (Istanbul asv2021-11 img39 Mahmut Pasha Mosque.jpg)

Ülke, Avrupa’daki Rumeli ve Asya’daki Anadolu olmak üzere her biri bir beylerbeyinin yönettiği iki eyalete ayrılır, eyaletler de beyleri savaşta bölgelerinin tımarlı sipahilerine komuta eden sancaklara bölünür. Rumeli’de Gelibolu sancakbeyi, 1470’ten sonra Mesih Paşa, donanmaya komuta eder, Gedik Ahmed Paşa 1478’den sonra Avlonya’yı, Ballaban Badera da 1460’larda Ohri’yi yönetir. İsa Bey 1463’e kadar Üsküp’ü yönetir, o yıl Bosna sancağının merkezi olarak Saraybosna’yı kurar, Semendire ve Niğbolu beyleri de Tuna’yı korur. Anadolu’da padişahın oğulları sancak yönetir: Bayezid Amasya’da, Cem 1469’dan sonra Kastamonu’da, Mustafa ve ondan sonra Cem de Konya’da.

Kaynaklar

Kanunname of Mehmed II (about 1477 – 1481), ed. Abdülkadir Özcan, Fatih Sultan Mehmed: Kanunnâme-i Âl-i Osman (2003).
Tursun Beg, Tarih-i Ebü’l-Feth (about 1490).
Halil İnalcık, The Ottoman Empire: The Classical Age 1300–1600 (1973).
Franz Babinger, Mehmed the Conqueror and His Time (1978).
Colin Imber, The Ottoman Empire, 1300–1481 (1990).
Şevket Pamuk, A Monetary History of the Ottoman Empire (2000).
Theoharis Stavrides, The Sultan of Vezirs: The Life and Times of the Ottoman Grand Vezir Mahmud Pasha Angelović (2001).
Heath W. Lowry, The Nature of the Early Ottoman State (2003).

Önceki: İstanbul’un yeniden kuruluşu, 1453–1481 Sonraki: Padişahın sarayı