MS 90 dolayı – 378
Tikal ve Klasik krallıklar
Klasik dönemin başlangıcı, alçak bölge Mayalarının Uzun Sayım ile tarihlenen anıtlar dikmeye başladığı MS 250 dolayına konur. Bu takvim günleri MÖ 3114’teki bir yaratılış tarihinden başlayarak 1, 20, 360, 7.200 ve 144.000 günlük birimlerle sayar ve sıfır için bir işaret kullanır. Alçak bölgedeki en eski Uzun Sayım tarihi Tikal’deki Stel 29’dadır, MS 292. Bunu 20 km kuzeydeki Uaxactun’da 328 tarihli Stel 9 izler.
Stel 29 aynı zamanda Tikal’in amblem glifini taşıyan en eski anıttır. Amblem glifi bir krallık adına eklenen kraliyet unvanıdır, k'uhul ajaw, “kutsal efendi”. Tikal için bu ad Mutul’dur. Steller kralı unvanları, ataları ve işleriyle birlikte gösterir.
Tikal müzesindeki bir stelde Tikal’in amblem glifi, Mutul’un kutsal efendisi unvanıWikimedia Commons, Authenticmaya, CC BY-SA 3.0 (Tikalemblem.jpg)
Tikal kralları sıralarını kurucu Yax Ehb Xook’tan başlayarak sayar, Yax Ehb Xook MS 90 dolayında hüküm sürer. Kuzey Akropolis’in derinliklerindeki Geç Preklasik döneme ait bir mezar, Mezar 85, onunla ilişkilendirilir. 317’de bir kadın, Lady Unen Bahlam, hükümdar olarak bir k'atun bitiş törenine başkanlık eder. Bugünkü Belize’deki Caracol, hanedanının Te' K'ab Chaak tarafından kuruluşunu 331’e tarihler. El Perú’daki Stel 15 bu krallığın hükümdarlarını 4. yüzyılın ortasından başlayarak sayar.
Geç Preklasik dönemden başlayarak krallarının gömüldüğü Tikal Kuzey Akropolisi, Orta Akropolis’tenWikimedia Commons, Dennis G. Jarvis, CC BY-SA 2.0 (Flickr - archer10 (Dennis) - Guatemala-1633.jpg)
Tikal’in on dördüncü kralı I. Chak Tok Ich'aak 360’ta tahta çıkar. Stel 39 onu 376’daki k'atun bitişinde bağlı bir tutsağın üzerinde dururken gösterir, adı Stel 26’da da geçer. Klasik dönemin başlarında Uaxactun, Tikal’den tutsaklar aldığını kaydeder.
Tikal Kuzey Akropolisi’nden, I. Chak Tok Ich'aak’ın adını taşıyan Stel 26Wikimedia Commons, HJPD, CC BY 3.0 (Tikal St26.jpg)
Kaynaklar
- Simon Martin and Nikolai Grube, Chronicle of the Maya Kings and Queens (2nd ed. 2008), pp. 24 to 29.
- Michael D. Coe, The Maya (6th ed. 1999), pp. 75 to 91.
- Mary Ellen Miller, Maya Art and Architecture (1999), pp. 88 to 91.
Önceki: Preklasik kentlerin sonuSonraki: Siyaj K'ak’ın gelişi