1400 dolayı – 1475
K'iche' krallığı
K'iche' hükümdar soyları, 1200 dolaylarında Körfez kıyısından Guatemala yaylalarına giren savaş beylerinden gelir. Jakawitz ve Pismachi'deki başkentlerden sonra Q'uq'umatz, 1400 dolaylarında bugünkü Santa Cruz del Quiché yakınında, 100 metreden derin vadilerle çevrili bir yaylada Q'umarkaj’ı kurur. Kentte ve çevresinde 15.000 kadar insan yaşar. Dört önde gelen soydan dört bey birlikte yönetir: ajpop, veliaht, bir yargıç ve bir sözcü. Kral Kaweq soyundan gelir.
Q'umarkaj’da Tohil Tapınağı, Frederick Catherwood’un 1840’ta yaptığı çizimWikimedia Commons, Frederick Catherwood, Public domain (Catherwood - Santa Cruz del Quiche - Gumarkaj - Tohil Temple detail 1.jpg)
Q'uq'umatz, Cuchumatán dağlarındaki K'ojalara karşı savaşırken ölür. İki yıl sonra oğlu K'iq'ab, K'iche'leri ve Kaqchikel müttefiklerini K'oja ülkesine götürür, K'oja kralı Tekum Sik'om’u öldürür, Sacapulas yöresini ve Zaculeu yakınındaki Mamları fetheder. 1475 dolaylarına kadar hüküm süren K'iq'ab döneminde krallık Rabinal’e, Cobán’a ve Quetzaltenango’ya, batıda Okos Irmağı’na, doğuda Motagua’ya ve güneyde Escuintla’ya uzanır. Tz'utujiller ve Mamlar krallığa tabi olur.
Q'umarkaj’da Awilix Tapınağı’nın kalıntıları, 2006Wikimedia Commons, Joe from Boston, CC BY 2.0 (Temple of Awilix.jpg)
1470’te Q'umarkaj’daki bir bayram sırasında K'iq'ab’ın iki oğlu babalarına karşı ayaklanır, birçok beyi ve Kaqchikel savaşçısını öldürür. K'iq'ab sağ kalır ama asi beylere boyun eğmek zorunda kalır, Kaqchikeller de kenti terk eder.
Francisco Ximénez’in kopyasında Popol Vuh’un ilk sayfası, Newberry Kütüphanesi, ChicagoWikimedia Commons, Francisco Ximénez, Public domain (Popol vuh.jpg)
Krallığın tarihi, fetihten sonra K'iche' ve Kaqchikel dillerinde Latin harfleriyle yazılmış belgelerden bilinir. 1554 ile 1558 arasında yazıya geçirilen Popol Vuh dünyanın yaratılışını, Kahraman İkizleri ve Kaweq krallarını anlatır. Günümüze ulaşan en eski kopyasını Dominiken rahip Francisco Ximénez 1701 dolaylarında Chichicastenango’da yapar.
Kaynaklar
- Robert M. Carmack, Kik'ulmatajem le K'iche'aab': Evolución del Reino K'iche' (2001), pp. 158 to 166.
- Robert J. Sharer with Loa P. Traxler, The Ancient Maya (6th ed. 2006), pp. 626 and 717.
- Allen J. Christenson (trans.), Popol Vuh: The Sacred Book of the Maya (2007).
Önceki: MayapanSonraki: Mayapan’ın düşüşü