MS 250 dolayı – 1500
Tanrılar, tapınaklar ve top oyunu
Krallar piramitlerin altına gömülür: Palenque kralı Pakal 683’te Yazıtlar Tapınağı’nın, Tikal kralı Jasaw Chan K'awiil I ise 734’te Tapınak I’in altına. Aileler ölülerini evlerinin tabanı altına gömer, atalar orada yaşayanları korur, kraliyet piramitleri de bu ata tapınaklarından doğar. Tepedeki tapınak, k'uh nah, yani “tanrı evi”, yüksek bir çatı tarağının altında bir ile üç arasında odadan oluşur.
Mayalar dünyayı üstte on üç gök katı ve altta dokuz yeraltı katı olarak görür. Dört yönün her birinin kendi rengi, büyük tanrıların da her yön için bir görünümü vardır. Krallar kendilerini, ürün gibi ölüp yeniden doğan genç mısır tanrısıyla özdeşleştirir. Yağmur, gök gürültüsü ve şimşek tanrısı Chaak baltasıyla bulutlara vurur, bir bacağı yılan olan şimşek tanrısı K'awiil ise kralın elindeki asadır.
Katiplerin koruyucusu olarak tıraşlı mısır tanrısı, Klasik dönemden boyalı bir Maya kabıWikimedia Commons, unknown Maya artist, Public domain (Maya maize god.jpg)
Kan tanrıları besler. Krallar ve kraliçeler obsidyen bıçaklar ya da vatoz dikenleriyle kendi kanlarını akıtır ve tahta çıkışlarda, adak törenlerinde ve dönem sonlarında ağaç kabuğu kâğıdı üstünde yakar, El Perú’daki bir kraliçe de bir vatoz dikeniyle gömülür. En büyük törenler yüksek rütbeli bir esirin kurban edilmesiyle sona erer. Büyük kentlerin çoğunda oyuncuların ağır bir kauçuk topa kalçalarıyla vurduğu uzun ve dar bir top sahası vardır, Popol Vuh’da da Kahraman İkizler Hunahpu ile Xbalanque, yeraltı dünyası Xibalba’nın efendilerini kendi top sahalarında yener ve güneş ile ay olarak göğe yükselir.
Copán’ın 738’de adanan, eğimli yan duvarlı top sahasıWikimedia Commons, HJPD, CC BY 3.0 (Copan JPelota1.jpg)
Kuzeybatı Yucatán’da ırmak yoktur, su kireçtaşındaki obruklarda, cenotelerde bulunur ve bunların bazılarının yeraltı dünyasına açıldığına inanılır. Diego de Landa’nın 1566’da kaydettiğine göre kuraklık zamanlarında Chichen Itza’daki Kutsal Cenote’ye Chaak’a adak olarak insanlar ve değerli eşyalar atılır. 1904’ten itibaren tarama ve dalışlarla buradan yeşim, altın, bakır, kopal, ahşap ve kumaştan binlerce nesne ile erkeklerin, kadınların ve pek çok çocuğun kemikleri çıkarılır.
Chichen Itza’daki Kutsal Cenote, 60 m genişliğinde bir obrukWikimedia Commons, Altairisfar, Public domain (Sacred Cenote Chichen Itza.JPG)
Kaynaklar
- Mary Miller and Karl Taube, The Gods and Symbols of Ancient Mexico and the Maya (1993).
- Allen J. Christenson, Popol Vuh: The Sacred Book of the Maya (2007).
- Clemency Chase Coggins, Cenote of Sacrifice: Maya Treasures from the Sacred Well at Chichen Itza (1984), pp. 26 to 27.
Önceki: Takvim ve kitaplarSonraki: Tarlalar, yollar ve su hazneleri