MS 426 – 437
Copán ve Quiriguá
Tikal’de MS 406 tarihli bir yazıt K'uk' Mo' adlı bir efendiden söz eder. Bu kişi Eylül 426’da K'inich Yax K'uk' Mo' adıyla tahta çıkar ve Siyaj K'ak’ın taşıdığı “Batının Efendisi” unvanını alır. Batı Honduras’ta bir vadide yer alan Copán’a gelir ve büyük olasılıkla Tikal kralı II. Sihyaj Chan K'awiil’in desteğiyle orada yeni bir hanedan kurar. Tahta çıkışından üç gün sonra Tok Casper’ı, 48 km kuzeyde Motagua Irmağı kıyısındaki Quiriguá’nın bilinen ilk kralı olarak tahta oturtur. Quiriguá ırmak yolunu ve orta Motagua vadisinden çıkan yeşimin ticaretini denetler.
Copán’da 8. yüzyılda K'inich Yax K'uk' Mo’nun hanedanının on altı kralıyla oyulmuş Sunak QWikimedia Commons, Arian Zwegers, CC BY 2.0 (Copan Museum, Altar Q, dynastic rulers (15771343718).jpg)
K'inich Yax K'uk' Mo' Copán’da biri Teotihuacan’ın talud-tablero üslubunda, öbürü Tikal üslubunda iki tapınak yaptırır. Sonraki portreler onu Teotihuacan’ın gözlükleri ve savaş giysisiyle gösterir. 435 ile 437 arasında ölür ve Tapınak 16’nın altındaki Hunal mezarına gömülür. Dişlerinin incelenmesi Petén’de büyüdüğünü gösterir. Oğlu K'inich Popol Hol mezarın üzerine yapılar kurar ve kentin ilk top sahasını yaptırır. Hanedan Copán’ı dört yüzyıl yönetir.
Copán’dan, K'inich Yax K'uk' Mo’yu Teotihuacan gözlükleriyle gösterdiği düşünülen 7. yüzyıldan bir tütsü kabıWikimedia Commons, DuendeThumb, CC BY-SA 3.0 (Yax Kuk Mo.jpg)
Aynı dönemde Copán’ın 130 km güneyinde, El Salvador’daki Ilopango volkanı patlar. Volkan 37 ile 82 km³ arasında kül ve kaya püskürtür, bu son 7.000 yılın en büyük patlamalarından biridir, piroklastik akıntıları Maya yerleşimlerini yıkar. Radyokarbon tarihleri patlamayı 410 ile 535 arasına koyar, 2020’de yayımlanan bir buz çekirdeği araştırması MS 431 dolayına.
8 km’ye 11 km’lik Ilopango kalderası, önde büyük patlamanın açık renkli çökelleriWikimedia Commons, Lee Siebert (Smithsonian Institution), Public domain (Ilopango caldera.jpg)
Kaynaklar
- Robert J. Sharer and Loa P. Traxler, The Ancient Maya (6th ed. 2006), pp. 333 to 342.
- Simon Martin and Nikolai Grube, Chronicle of the Maya Kings and Queens (2000), pp. 192 to 196, 216.
- Victoria C. Smith et al., The magnitude and impact of the 431 CE Tierra Blanca Joven eruption of Ilopango, El Salvador, Proceedings of the National Academy of Sciences 117 (2020), pp. 26061 to 26068.
Önceki: Siyaj K'ak’ın gelişiSonraki: Kaanul krallığı