1847 – 1901
Yucatán Kast Savaşı
1821’deki bağımsızlıktan sonra şeker kamışı ve henequen çiftlikleri Yucatán Mayalarının ortak toprakları üzerine yayılır, birçok Maya borçlu işçi olur. 1840’larda Yucatán Meksika’dan ayrılır, Mérida ve Campeche’deki rakip gruplar Maya askerleri silahlandırır. 1847’de Santiago Méndez hükümeti, Chichimilá’nın Maya önderi Manuel Antonio Ay’ı ayaklanma hazırlamakla suçlayarak Valladolid’de kurşuna dizdirir ve Tepich kasabasını yakar. 30 Temmuz 1847’de Cecilio Chi ile Jacinto Pat Tepich’e saldırır.
Kast Savaşı’ndan bir sahne, ressamı bilinmeyen, 1850 dolayından kalma bir yağlıboya resimWikimedia Commons, Not recorded, Public domain (Guerra de Castas.JPG)
1848 baharında Mayalar, surlarla çevrili Campeche ve Mérida dışında yarımadanın büyük bölümünü elinde tutar. Yucatán birlikleri 14 Mart 1848’de Valladolid’i terk eder, güneydoğuda da Mayalar Bacalar’ı alır. Mérida düşmek üzereyken Maya orduları dağılır, bir anlatıya göre tarlalarını ekmek için, bir başkasına göre yiyecek kalmadığı için. Yucatán 17 Ağustos 1848’de Meksika’ya yeniden katılır, hükümet de Meksika’nın yardımıyla Mayaları güneydoğuya geri iter.
Bacalar’da 1729 – 1733 yıllarında yapılan San Felipe kalesinin bir burcuWikimedia Commons, Bernard DUPONT, CC BY-SA 2.0 (Fuerte San Felipe - Bacalar Feb 2020.jpg)
1850’de doğudaki ormanda bir cenote başında beliren konuşan bir haç Mayalara savaşmayı sürdürmelerini söyler. Haçın tapınağının bulunduğu Chan Santa Cruz kasabası, silahını ve barutunu İngiliz Honduras’ından alan bağımsız bir Maya devletinin başkenti olur. Britanya bu devleti, 1893’te Meksika ile yapılan ve sınırı belirleyip bu ticareti kesen antlaşmaya kadar fiilen bağımsız sayar. 1901’de Meksikalı general Ignacio Bravo Chan Santa Cruz’u işgal eder. Çatışmalarda 40.000 ile 50.000 arasında insanın öldüğü tahmin edilir, savaş, hastalık ve göç Yucatán’ın nüfusunu yarıya indirir.
Eski adı Chan Santa Cruz olan Felipe Carrillo Puerto’da konuşan haçın tapınağıWikimedia Commons, Ivanrahman, CC BY-SA 3.0 (IGLESIA DE LA CRUZ PARLANTE.JPG)
Kaynaklar
- Nelson A. Reed, The Caste War of Yucatán (rev. ed. 2001).
- Terry Rugeley, Yucatán’s Maya Peasantry and the Origins of the Caste War (1996).
- Wolfgang Gabbert, Violence and the Caste War of Yucatán (2019).
Önceki: Stephens ve CatherwoodSonraki: Yazıtları okumak