MS 292 – 909
Takvim ve kitaplar
MS 292’den itibaren alçak bölgenin kralları anıtlarını Uzun Sayım ile tarihler. Uzun Sayım, bugünkü dünyanın MÖ 3114 Ağustosundaki bir günde yaratılışından bu yana geçen günleri sayar. Sayım 20 günlük, 360 günlük, yaklaşık 20 yıla denk gelen 7.200 günlük k'atun ve 144.000 günlük b'ak'tun birimleriyle ilerler. Bilinen en eski Uzun Sayım tarihi olan MÖ 36, Chiapa de Corzo’daki Stel 2’ye Epi-Olmek yazısıyla, ilk Maya tarihi ise Tikal’deki Stel 29’a kazınmıştır.
Her tarih, günü yan yana işleyen iki döngüde de adlandırır. 260 günlük tzolk'in 1’den 13’e kadar sayıları yirmi gün adıyla birleştirir, 365 günlük haab' ise 20 günlük on sekiz ay ile wayeb denen beş uğursuz günden oluşur. Aynı ad çifti ancak 52 yılda bir yeniden gelir, bu süreye Takvim Döngüsü denir. 775’te dikilen Quiriguá’daki Stel C, yaratılış gününü 4 Ajaw 8 Kumk'u olarak verir.
K'ak' Tiliw Chan Yopaat’ın 775’te diktiği, yazıtında MÖ 3114’teki yaratılış gününü kaydeden Quiriguá’daki Stel CWikimedia Commons, Dennis G. Jarvis, CC BY-SA 2.0 (Flickr - archer10 (Dennis) - Guatemala-0569.jpg)
5. yüzyılın sonlarından itibaren krallar her k'atunun sonunda, çoğu zaman da yarısında ve çeyreğinde bir stel diker. Yazıtlar kralın bu törenlerde dans ettiğini ve kanını akıttığını anlatır, stelin kendisi de kumaşla sarılır. Tikal k'atun sonları için ikiz piramit grupları yapar, Calakmul ise başka hiçbir Maya kentinin dikmediği kadar, en az 166 stel diker. Son Uzun Sayım tarihi, Ocak 909’daki bir k'atun sonu, Toniná’daki Anıt 101’e kazınmıştır.
Tikal’de 790 yılındaki k'atun sonu için yapılan ikiz piramit grubu Grup R’de Stel 19 ve Sunak 6Wikimedia Commons, Simon Burchell, CC BY-SA 3.0 (Tikal Stela 19 and Altar 6, Group R.jpg)
Katipler ay ve gezegenlerin döngülerini izler. 8. yüzyılda Xultun’daki bir odanın duvarlarını ay tablolarıyla ve uzun zaman aralıklarıyla doldururlar, formüllerden birinin altında da adı bilinen tek Klasik dönem Maya astronomu Sak Tahn Waax’ın imzası vardır. Katipler incir kabuğundan yapılan kâğıda katlanır kitaplar da yazar, bunların çoğunu fetihten sonra İspanyol rahipler yok eder. Günümüze dördü ulaşır: tutulma tablolarıyla Venüs ve Mars döngülerini içeren Dresden Kodeksi, rahipler için almanaklar içeren Madrid Kodeksi, k'atunlar için kehanetler içeren Paris Kodeksi ve Amerika kıtasında kalan tek kodeks olan, parçalar hâlinde Meksika Maya Kodeksi.
Postklasik dönemden bir Maya kitabı olan Dresden Kodeksi’nin tutulma tablolarını ve tufan sahnesini gösteren altı sayfası, Saksonya Eyalet ve Üniversite Kütüphanesi, DresdenWikimedia Commons, unknown artist, Public domain (Dresden Codex pp.58-62 78.jpg)
Kaynaklar
- Robert J. Sharer and Loa P. Traxler, The Ancient Maya (6th ed. 2006), pp. 101 to 115.
- David Stuart, “Kings of Stone: A Consideration of Stelae in Ancient Maya Ritual and Representation”, RES: Anthropology and Aesthetics 29/30 (1996), pp. 148 to 171.
- William A. Saturno, David Stuart, Anthony F. Aveni and Franco Rossi, “Ancient Maya Astronomical Tables from Xultun, Guatemala”, Science 336 (2012), pp. 714 to 717.
Önceki: Kutsal efendiler ve saraylarıSonraki: Tanrılar, tapınaklar ve top oyunu